🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:04:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भूपदी (पुंलिङ्ग)

एक विशिष्ट प्रकार की चमेली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूपदीःभूपदियौभूपदियः
द्वितीयाभूपदियम्भूपदियौभूपदियः
तृतीयाभूपदियाभूपदीभ्याम्भूपदीभिः
चतुर्थीभूपदियेभूपदीभ्याम्भूपदीभ्यः
पञ्चमीभूपदियःभूपदीभ्याम्भूपदीभ्यः
षष्ठीभूपदियःभूपदियोःभूपदियाम्
सप्तमीभूपदियिभूपदियोःभूपदीषु
सम्बोधनहे भूपदीःहे भूपदियौहे भूपदियः

अर्थ: एक विशिष्ट प्रकार की चमेली
संस्कृत: पर्याय: तृणशून्य, मल्लिका, शीतभीरु

📚 अमरकोश में:
• मल्लिका के और नाम (२.४.७०) — पर्याय: शीतभीरु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूपदी (स्त्रीलिङ्ग)

एक विशिष्ट प्रकार की चमेली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूपदीभूपद्यौभूपद्यः
द्वितीयाभूपदीम्भूपद्यौभूपदीः
तृतीयाभूपद्याभूपदीभ्याम्भूपदीभिः
चतुर्थीभूपद्यैभूपदीभ्याम्भूपदीभ्यः
पञ्चमीभूपद्याःभूपदीभ्याम्भूपदीभ्यः
षष्ठीभूपद्याःभूपद्योःभूपदीनाम्
सप्तमीभूपद्याम्भूपद्योःभूपदीषु
सम्बोधनहे भूपदिहे भूपद्यौहे भूपद्यः

अर्थ: एक विशिष्ट प्रकार की चमेली
संस्कृत: पर्याय: तृणशून्य, मल्लिका, शीतभीरु
English: Arabian jasmine Jasminum Zambac, L.

📚 अमरकोश में:
• मल्लिका के और नाम (२.४.७०) — पर्याय: शीतभीरु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें