🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:40:39 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भूयरूप (पुंलिङ्ग)

भूय (होने की स्थिति) + रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूयरूपःभूयरूपौभूयरूपाः
द्वितीयाभूयरूपम्भूयरूपौभूयरूपान्
तृतीयाभूयरूपेणभूयरूपाभ्याम्भूयरूपैः
चतुर्थीभूयरूपायभूयरूपाभ्याम्भूयरूपेभ्यः
पञ्चमीभूयरूपात् / भूयरूपाद्भूयरूपाभ्याम्भूयरूपेभ्यः
षष्ठीभूयरूपस्यभूयरूपयोःभूयरूपाणाम्
सप्तमीभूयरूपेभूयरूपयोःभूयरूपेषु
सम्बोधनहे भूयरूपहे भूयरूपौहे भूयरूपाः

अर्थ: भूय (होने की स्थिति) + रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत)
English: prob. w.r. for उभय-रूप, Kap.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूयरूप (नपुंसकलिङ्ग)

भूय (होने की स्थिति) + रूप (शक्ल, आकृति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूयरूपम्भूयरूपेभूयरूपाणि
द्वितीयाभूयरूपम्भूयरूपेभूयरूपाणि
तृतीयाभूयरूपेणभूयरूपाभ्याम्भूयरूपैः
चतुर्थीभूयरूपायभूयरूपाभ्याम्भूयरूपेभ्यः
पञ्चमीभूयरूपात् / भूयरूपाद्भूयरूपाभ्याम्भूयरूपेभ्यः
षष्ठीभूयरूपस्यभूयरूपयोःभूयरूपाणाम्
सप्तमीभूयरूपेभूयरूपयोःभूयरूपेषु
सम्बोधनहे भूयरूपहे भूयरूपेहे भूयरूपाणि

अर्थ: भूय (होने की स्थिति) + रूप (शक्ल, आकृति)
English: prob. w.r. for उभय-रूप, Kap.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें