🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:13:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भूयस्कर (पुंलिङ्ग)

भूयस् (बहुत बड़ा या विस्तृत, अधिक) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूयस्करःभूयस्करौभूयस्कराः
द्वितीयाभूयस्करम्भूयस्करौभूयस्करान्
तृतीयाभूयस्करेणभूयस्कराभ्याम्भूयस्करैः
चतुर्थीभूयस्करायभूयस्कराभ्याम्भूयस्करेभ्यः
पञ्चमीभूयस्करात् / भूयस्कराद्भूयस्कराभ्याम्भूयस्करेभ्यः
षष्ठीभूयस्करस्यभूयस्करयोःभूयस्कराणाम्
सप्तमीभूयस्करेभूयस्करयोःभूयस्करेषु
सम्बोधनहे भूयस्करहे भूयस्करौहे भूयस्कराः

अर्थ: भूयस् (बहुत बड़ा या विस्तृत, अधिक) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: making or doing more, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूयस्कर (नपुंसकलिङ्ग)

भूयस् (बहुत बड़ा या विस्तृत, अधिक) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूयस्करम्भूयस्करेभूयस्कराणि
द्वितीयाभूयस्करम्भूयस्करेभूयस्कराणि
तृतीयाभूयस्करेणभूयस्कराभ्याम्भूयस्करैः
चतुर्थीभूयस्करायभूयस्कराभ्याम्भूयस्करेभ्यः
पञ्चमीभूयस्करात् / भूयस्कराद्भूयस्कराभ्याम्भूयस्करेभ्यः
षष्ठीभूयस्करस्यभूयस्करयोःभूयस्कराणाम्
सप्तमीभूयस्करेभूयस्करयोःभूयस्करेषु
सम्बोधनहे भूयस्करहे भूयस्करेहे भूयस्कराणि

अर्थ: भूयस् (बहुत बड़ा या विस्तृत, अधिक) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: making or doing more, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें