🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:05:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भूरि (पुंलिङ्ग)

बहुत, प्रचार, असंख्य, यथेष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूरिःभूरीभूरयः
द्वितीयाभूरिम्भूरीभूरीन्
तृतीयाभूरिणाभूरिभ्याम्भूरिभिः
चतुर्थीभूरयेभूरिभ्याम्भूरिभ्यः
पञ्चमीभूरेःभूरिभ्याम्भूरिभ्यः
षष्ठीभूरेःभूर्योःभूरीणाम्
सप्तमीभूरौभूर्योःभूरिषु
सम्बोधनहे भूरेहे भूरीहे भूरयः

अर्थ: बहुत, प्रचार, असंख्य, यथेष्ट
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

📚 अमरकोश में:
• बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, पुरु, भूयिष्ठ, स्फार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूरि (स्त्रीलिङ्ग)

बहुत, प्रचार, असंख्य, यथेष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूरिःभूरीभूरयः
द्वितीयाभूरिम्भूरीभूरीः
तृतीयाभूर्याभूरिभ्याम्भूरिभिः
चतुर्थीभूरये / भूर्यैभूरिभ्याम्भूरिभ्यः
पञ्चमीभूरेः / भूर्याःभूरिभ्याम्भूरिभ्यः
षष्ठीभूरेः / भूर्याःभूर्योःभूरीणाम्
सप्तमीभूरौ / भूर्याम्भूर्योःभूरिषु
सम्बोधनहे भूरेहे भूरीहे भूरयः

अर्थ: बहुत, प्रचार, असंख्य, यथेष्ट
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

📚 अमरकोश में:
• बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, पुरु, भूयिष्ठ, स्फार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूरि (नपुंसकलिङ्ग)

बहुत, प्रचार, असंख्य, यथेष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूरिभूरिणीभूरीणि
द्वितीयाभूरिभूरिणीभूरीणि
तृतीयाभूरिणाभूरिभ्याम्भूरिभिः
चतुर्थीभूरिणे / भूरयेभूरिभ्याम्भूरिभ्यः
पञ्चमीभूरिणः / भूरेःभूरिभ्याम्भूरिभ्यः
षष्ठीभूरिणः / भूरेःभूरिणोः / भूर्योःभूरीणाम्
सप्तमीभूरिणि / भूरौभूरिणोः / भूर्योःभूरिषु
सम्बोधनहे भूरि / हे भूरेहे भूरिणीहे भूरीणि

अर्थ: बहुत, प्रचार, असंख्य, यथेष्ट
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

📚 अमरकोश में:
• बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, पुरु, भूयिष्ठ, स्फार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें