🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:41:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भूर्णि (स्त्रीलिङ्ग)

नि.ईत्वम्" पृथ्वी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूर्णिःभूर्णीभूर्णयः
द्वितीयाभूर्णिम्भूर्णीभूर्णीः
तृतीयाभूर्ण्याभूर्णिभ्याम्भूर्णिभिः
चतुर्थीभूर्णये / भूर्ण्यैभूर्णिभ्याम्भूर्णिभ्यः
पञ्चमीभूर्णेः / भूर्ण्याःभूर्णिभ्याम्भूर्णिभ्यः
षष्ठीभूर्णेः / भूर्ण्याःभूर्ण्योःभूर्णीनाम्
सप्तमीभूर्णौ / भूर्ण्याम्भूर्ण्योःभूर्णिषु
सम्बोधनहे भूर्णेहे भूर्णीहे भूर्णयः

अर्थ: नि.ईत्वम्" पृथ्वी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूर्णि (पुंलिङ्ग)

नि.ईत्वम्" पृथ्वी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूर्णिःभूर्णीभूर्णयः
द्वितीयाभूर्णिम्भूर्णीभूर्णीन्
तृतीयाभूर्णिनाभूर्णिभ्याम्भूर्णिभिः
चतुर्थीभूर्णयेभूर्णिभ्याम्भूर्णिभ्यः
पञ्चमीभूर्णेःभूर्णिभ्याम्भूर्णिभ्यः
षष्ठीभूर्णेःभूर्ण्योःभूर्णीनाम्
सप्तमीभूर्णौभूर्ण्योःभूर्णिषु
सम्बोधनहे भूर्णेहे भूर्णीहे भूर्णयः

अर्थ: नि.ईत्वम्" पृथ्वी
English: (√ भुर्) restless, active, excited, angry, rash, wild, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भूर्णि (नपुंसकलिङ्ग)

नि.ईत्वम्" पृथ्वी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूर्णिभूर्णिनीभूर्णीनि
द्वितीयाभूर्णिभूर्णिनीभूर्णीनि
तृतीयाभूर्णिनाभूर्णिभ्याम्भूर्णिभिः
चतुर्थीभूर्णिने / भूर्णयेभूर्णिभ्याम्भूर्णिभ्यः
पञ्चमीभूर्णिनः / भूर्णेःभूर्णिभ्याम्भूर्णिभ्यः
षष्ठीभूर्णिनः / भूर्णेःभूर्णिनोः / भूर्ण्योःभूर्णीनाम्
सप्तमीभूर्णिनि / भूर्णौभूर्णिनोः / भूर्ण्योःभूर्णिषु
सम्बोधनहे भूर्णि / हे भूर्णेहे भूर्णिनीहे भूर्णीनि

अर्थ: नि.ईत्वम्" पृथ्वी
English: (√ भुर्) restless, active, excited, angry, rash, wild, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें