🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:41:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भृत्या (स्त्रीलिङ्ग)

जिसकी परवरिश की जानी चाहिए, पालन-पोषण किये जाने के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभृत्याभृत्येभृत्याः
द्वितीयाभृत्याम्भृत्येभृत्याः
तृतीयाभृत्ययाभृत्याभ्याम्भृत्याभिः
चतुर्थीभृत्यायैभृत्याभ्याम्भृत्याभ्यः
पञ्चमीभृत्यायाःभृत्याभ्याम्भृत्याभ्यः
षष्ठीभृत्यायाःभृत्ययोःभृत्यानाम्
सप्तमीभृत्यायाम्भृत्ययोःभृत्यासु
सम्बोधनहे भृत्येहे भृत्येहे भृत्याः

अर्थ: जिसकी परवरिश की जानी चाहिए, पालन-पोषण किये जाने के योग्य
संस्कृत: पर्याय: कर्मण्या, विधा, भृति, भर्मन्, वेतन

📚 अमरकोश में:
• वेतन (२.१०.३८) — पर्याय: कर्मण्या, विधा, भृति, भर्म, वेतन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भृत्या (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभृत्याःभृत्यौभृत्याः
द्वितीयाभृत्याम्भृत्यौभृत्यः
तृतीयाभृत्याभृत्याभ्याम्भृत्याभिः
चतुर्थीभृत्येभृत्याभ्याम्भृत्याभ्यः
पञ्चमीभृत्यःभृत्याभ्याम्भृत्याभ्यः
षष्ठीभृत्यःभृत्योःभृत्याम्
सप्तमीभृत्यिभृत्योःभृत्यासु
सम्बोधनहे भृत्याःहे भृत्यौहे भृत्याः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: कर्मण्या, विधा, भृति, भर्मन्, वेतन

📚 अमरकोश में:
• वेतन (२.१०.३८) — पर्याय: कर्मण्या, विधा, भृति, भर्म, वेतन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें