🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:18:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भेषज (नपुंसकलिङ्ग)

औषधि, भैषज्य या दवा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभेषजम्भेषजेभेषजानि
द्वितीयाभेषजम्भेषजेभेषजानि
तृतीयाभेषजेनभेषजाभ्याम्भेषजैः
चतुर्थीभेषजायभेषजाभ्याम्भेषजेभ्यः
पञ्चमीभेषजात् / भेषजाद्भेषजाभ्याम्भेषजेभ्यः
षष्ठीभेषजस्यभेषजयोःभेषजानाम्
सप्तमीभेषजेभेषजयोःभेषजेषु
सम्बोधनहे भेषजहे भेषजेहे भेषजानि

अर्थ: औषधि, भैषज्य या दवा
संस्कृत: पर्याय: औषध, भैषज्य, अगद, जायु, पटु

📚 अमरकोश में:
• दवा (२.६.५०) — पर्याय: औषध, भैषज्य, अगद, जायु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भेषज (पुंलिङ्ग)

स्वस्थ करने वाला, चिकित्सा किये जाने के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभेषजःभेषजौभेषजाः
द्वितीयाभेषजम्भेषजौभेषजान्
तृतीयाभेषजेनभेषजाभ्याम्भेषजैः
चतुर्थीभेषजायभेषजाभ्याम्भेषजेभ्यः
पञ्चमीभेषजात् / भेषजाद्भेषजाभ्याम्भेषजेभ्यः
षष्ठीभेषजस्यभेषजयोःभेषजानाम्
सप्तमीभेषजेभेषजयोःभेषजेषु
सम्बोधनहे भेषजहे भेषजौहे भेषजाः

अर्थ: स्वस्थ करने वाला, चिकित्सा किये जाने के योग्य
संस्कृत: पर्याय: औषध, भैषज्य, अगद, जायु, पटु

📚 अमरकोश में:
• दवा (२.६.५०) — पर्याय: औषध, भैषज्य, अगद, जायु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें