🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:26:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भैक्ष (पुंलिङ्ग)

भिक्षैव तत्समूहो वा-अण् भिक्षा पर जीवन निर्वाह करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभैक्षःभैक्षौभैक्षाः
द्वितीयाभैक्षम्भैक्षौभैक्षान्
तृतीयाभैक्षेणभैक्षाभ्याम्भैक्षैः
चतुर्थीभैक्षायभैक्षाभ्याम्भैक्षेभ्यः
पञ्चमीभैक्षात् / भैक्षाद्भैक्षाभ्याम्भैक्षेभ्यः
षष्ठीभैक्षस्यभैक्षयोःभैक्षाणाम्
सप्तमीभैक्षेभैक्षयोःभैक्षेषु
सम्बोधनहे भैक्षहे भैक्षौहे भैक्षाः

अर्थ: भिक्षैव तत्समूहो वा-अण् भिक्षा पर जीवन निर्वाह करने वाला

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भैक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

भिक्षैव तत्समूहो वा-अण् भिक्षा पर जीवन निर्वाह करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभैक्षम्भैक्षेभैक्षाणि
द्वितीयाभैक्षम्भैक्षेभैक्षाणि
तृतीयाभैक्षेणभैक्षाभ्याम्भैक्षैः
चतुर्थीभैक्षायभैक्षाभ्याम्भैक्षेभ्यः
पञ्चमीभैक्षात् / भैक्षाद्भैक्षाभ्याम्भैक्षेभ्यः
षष्ठीभैक्षस्यभैक्षयोःभैक्षाणाम्
सप्तमीभैक्षेभैक्षयोःभैक्षेषु
सम्बोधनहे भैक्षहे भैक्षेहे भैक्षाणि

अर्थ: भिक्षैव तत्समूहो वा-अण् भिक्षा पर जीवन निर्वाह करने वाला

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें