🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:47:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भैक्षाक (नपुंसकलिङ्ग)

भैक्ष (मांगना, भीख) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभैक्षाकम्भैक्षाकेभैक्षाकाणि
द्वितीयाभैक्षाकम्भैक्षाकेभैक्षाकाणि
तृतीयाभैक्षाकेणभैक्षाकाभ्याम्भैक्षाकैः
चतुर्थीभैक्षाकायभैक्षाकाभ्याम्भैक्षाकेभ्यः
पञ्चमीभैक्षाकात् / भैक्षाकाद्भैक्षाकाभ्याम्भैक्षाकेभ्यः
षष्ठीभैक्षाकस्यभैक्षाकयोःभैक्षाकाणाम्
सप्तमीभैक्षाकेभैक्षाकयोःभैक्षाकेषु
सम्बोधनहे भैक्षाकहे भैक्षाकेहे भैक्षाकाणि

अर्थ: भैक्ष (मांगना, भीख) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)
English: mendicancy, Bcar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬