🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:01:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भैषज्य (नपुंसकलिङ्ग)

औषधियां देना, चिकित्सा करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभैषज्यम्भैषज्येभैषज्यानि
द्वितीयाभैषज्यम्भैषज्येभैषज्यानि
तृतीयाभैषज्येनभैषज्याभ्याम्भैषज्यैः
चतुर्थीभैषज्यायभैषज्याभ्याम्भैषज्येभ्यः
पञ्चमीभैषज्यात् / भैषज्याद्भैषज्याभ्याम्भैषज्येभ्यः
षष्ठीभैषज्यस्यभैषज्ययोःभैषज्यानाम्
सप्तमीभैषज्येभैषज्ययोःभैषज्येषु
सम्बोधनहे भैषज्यहे भैषज्येहे भैषज्यानि

अर्थ: औषधियां देना, चिकित्सा करना
संस्कृत: पर्याय: भेषज, औषध, अगद, जायु, पटु

📚 अमरकोश में:
• दवा (२.६.५०) — पर्याय: भेषज, औषध, अगद, जायु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भैषज्य (पुंलिङ्ग)

औषधियां देना, चिकित्सा करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभैषज्यःभैषज्यौभैषज्याः
द्वितीयाभैषज्यम्भैषज्यौभैषज्यान्
तृतीयाभैषज्येनभैषज्याभ्याम्भैषज्यैः
चतुर्थीभैषज्यायभैषज्याभ्याम्भैषज्येभ्यः
पञ्चमीभैषज्यात् / भैषज्याद्भैषज्याभ्याम्भैषज्येभ्यः
षष्ठीभैषज्यस्यभैषज्ययोःभैषज्यानाम्
सप्तमीभैषज्येभैषज्ययोःभैषज्येषु
सम्बोधनहे भैषज्यहे भैषज्यौहे भैषज्याः

अर्थ: औषधियां देना, चिकित्सा करना
संस्कृत: पर्याय: भेषज, औषध, अगद, जायु, पटु
English: patr. fr. भिषज्, or भिषज g. गर्गादि (Kāś.)

📚 अमरकोश में:
• दवा (२.६.५०) — पर्याय: भेषज, औषध, अगद, जायु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें