🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:23:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भोक्तृ (पुंलिङ्ग)

उपभोक्ता

🔎 आपका लिखा रूप भोक्ता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभोक्ताभोक्तारौभोक्तारः
द्वितीयाभोक्तारम्भोक्तारौभोक्तॄन्
तृतीयाभोक्त्राभोक्तृभ्याम्भोक्तृभिः
चतुर्थीभोक्त्रेभोक्तृभ्याम्भोक्तृभ्यः
पञ्चमीभोक्तुःभोक्तृभ्याम्भोक्तृभ्यः
षष्ठीभोक्तुःभोक्त्रोःभोक्तॄणाम्
सप्तमीभोक्तरिभोक्त्रोःभोक्तृषु
सम्बोधनहे भोक्तःहे भोक्तारौहे भोक्तारः

अर्थ: उपभोक्ता
संस्कृत: भोक्ता, उपभोक्ता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भोक्तृ (स्त्रीलिङ्ग)

उपभोक्ता

🔎 आपका लिखा रूप भोक्ता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभोक्ताभोक्तरौभोक्तरः
द्वितीयाभोक्तरम्भोक्तरौभोक्तॄः
तृतीयाभोक्त्राभोक्तृभ्याम्भोक्तृभिः
चतुर्थीभोक्त्रेभोक्तृभ्याम्भोक्तृभ्यः
पञ्चमीभोक्तुःभोक्तृभ्याम्भोक्तृभ्यः
षष्ठीभोक्तुःभोक्त्रोःभोक्तॄणाम्
सप्तमीभोक्तरिभोक्त्रोःभोक्तृषु
सम्बोधनहे भोक्तःहे भोक्तरौहे भोक्तरः

अर्थ: उपभोक्ता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें