🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:00:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भोगभूमि (स्त्रीलिङ्ग)

भोग (हुकूमत करना, शासन) + भूमि (किच्च वा ङीप् पृथ्वी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभोगभूमिःभोगभूमीभोगभूमयः
द्वितीयाभोगभूमिम्भोगभूमीभोगभूमीः
तृतीयाभोगभूम्याभोगभूमिभ्याम्भोगभूमिभिः
चतुर्थीभोगभूमये / भोगभूम्यैभोगभूमिभ्याम्भोगभूमिभ्यः
पञ्चमीभोगभूमेः / भोगभूम्याःभोगभूमिभ्याम्भोगभूमिभ्यः
षष्ठीभोगभूमेः / भोगभूम्याःभोगभूम्योःभोगभूमीनाम्
सप्तमीभोगभूमौ / भोगभूम्याम्भोगभूम्योःभोगभूमिषु
सम्बोधनहे भोगभूमेहे भोगभूमीहे भोगभूमयः

अर्थ: भोग (हुकूमत करना, शासन) + भूमि (किच्च वा ङीप् पृथ्वी)
English: ‘fruition-land’, the place where people enjoy the reward of their works (opp. to कर्मभ्°, land of works), VP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें