🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:39:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भ्रमर (पुंलिङ्ग)

मधुमक्खी, भौंरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभ्रमरःभ्रमरौभ्रमराः
द्वितीयाभ्रमरम्भ्रमरौभ्रमरान्
तृतीयाभ्रमरेणभ्रमराभ्याम्भ्रमरैः
चतुर्थीभ्रमरायभ्रमराभ्याम्भ्रमरेभ्यः
पञ्चमीभ्रमरात् / भ्रमराद्भ्रमराभ्याम्भ्रमरेभ्यः
षष्ठीभ्रमरस्यभ्रमरयोःभ्रमराणाम्
सप्तमीभ्रमरेभ्रमरयोःभ्रमरेषु
सम्बोधनहे भ्रमरहे भ्रमरौहे भ्रमराः

अर्थ: मधुमक्खी, भौंरा
संस्कृत: पर्याय: मधुव्रत, मधुकर, मधुलिह्, मधुप, अलिन्

📚 अमरकोश में:
• भौंरे के और नाम (२.५.३२) — पर्याय: द्विरेफ, पुष्पलिह्, भृंग, षट्पद, अलि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भ्रमर (नपुंसकलिङ्ग)

घूर्णन, घुमेरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभ्रमरम्भ्रमरेभ्रमराणि
द्वितीयाभ्रमरम्भ्रमरेभ्रमराणि
तृतीयाभ्रमरेणभ्रमराभ्याम्भ्रमरैः
चतुर्थीभ्रमरायभ्रमराभ्याम्भ्रमरेभ्यः
पञ्चमीभ्रमरात् / भ्रमराद्भ्रमराभ्याम्भ्रमरेभ्यः
षष्ठीभ्रमरस्यभ्रमरयोःभ्रमराणाम्
सप्तमीभ्रमरेभ्रमरयोःभ्रमरेषु
सम्बोधनहे भ्रमरहे भ्रमरेहे भ्रमराणि

अर्थ: घूर्णन, घुमेरी
संस्कृत: पर्याय: मधुव्रत, मधुकर, मधुलिह्, मधुप, अलिन्

📚 अमरकोश में:
• भौंरे के और नाम (२.५.३२) — पर्याय: द्विरेफ, पुष्पलिह्, भृंग, षट्पद, अलि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें