🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:04:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मकूलक (पुंलिङ्ग)

पृषो.नलोपः कली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामकूलकःमकूलकौमकूलकाः
द्वितीयामकूलकम्मकूलकौमकूलकान्
तृतीयामकूलकेनमकूलकाभ्याम्मकूलकैः
चतुर्थीमकूलकायमकूलकाभ्याम्मकूलकेभ्यः
पञ्चमीमकूलकात् / मकूलकाद्मकूलकाभ्याम्मकूलकेभ्यः
षष्ठीमकूलकस्यमकूलकयोःमकूलकानाम्
सप्तमीमकूलकेमकूलकयोःमकूलकेषु
सम्बोधनहे मकूलकहे मकूलकौहे मकूलकाः

अर्थ: पृषो.नलोपः कली
संस्कृत: पर्याय: निकुम्भ, दन्तिका, प्रत्यक्श्रेणी, उदुम्बरपर्णी

📚 अमरकोश में:
• दन्ती के नाम (२.४.१४४) — पर्याय: निकुम्भ, दन्तिका, प्रत्यक्श्रेणी, उदुम्बरपर्णी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें