🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:14:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मङ्क्तृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामङ्क्तामङ्क्तारौमङ्क्तारः
द्वितीयामङ्क्तारम्मङ्क्तारौमङ्क्तॄन्
तृतीयामङ्क्त्रामङ्क्तृभ्याम्मङ्क्तृभिः
चतुर्थीमङ्क्त्रेमङ्क्तृभ्याम्मङ्क्तृभ्यः
पञ्चमीमङ्क्तुःमङ्क्तृभ्याम्मङ्क्तृभ्यः
षष्ठीमङ्क्तुःमङ्क्त्रोःमङ्क्तॄणाम्
सप्तमीमङ्क्तरिमङ्क्त्रोःमङ्क्तृषु
सम्बोधनहे मङ्क्तःहे मङ्क्तारौहे मङ्क्तारः

अर्थ: —
English: one who dives or plunges &c., Pāṇ. vii, 1, 60 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मङ्क्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामङ्क्तृमङ्क्तृणीमङ्क्तॄणि
द्वितीयामङ्क्तृमङ्क्तृणीमङ्क्तॄणि
तृतीयामङ्क्तृणा / मङ्क्त्रामङ्क्तृभ्याम्मङ्क्तृभिः
चतुर्थीमङ्क्तृणे / मङ्क्त्रेमङ्क्तृभ्याम्मङ्क्तृभ्यः
पञ्चमीमङ्क्तृणः / मङ्क्तुःमङ्क्तृभ्याम्मङ्क्तृभ्यः
षष्ठीमङ्क्तृणः / मङ्क्तुःमङ्क्तृणोः / मङ्क्त्रोःमङ्क्तॄणाम्
सप्तमीमङ्क्तृणि / मङ्क्तरिमङ्क्तृणोः / मङ्क्त्रोःमङ्क्तृषु
सम्बोधनहे मङ्क्तृ / हे मङ्क्तःहे मङ्क्तृणीहे मङ्क्तॄणि

अर्थ: —
English: one who dives or plunges &c., Pāṇ. vii, 1, 60 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬