🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:04:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मङ्गलाय (पुंलिङ्ग)

मङ्गल (शुभ, भाग्यशाली) + अय (जाना, चलना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामङ्गलायःमङ्गलायौमङ्गलायाः
द्वितीयामङ्गलायम्मङ्गलायौमङ्गलायान्
तृतीयामङ्गलायेनमङ्गलायाभ्याम्मङ्गलायैः
चतुर्थीमङ्गलायायमङ्गलायाभ्याम्मङ्गलायेभ्यः
पञ्चमीमङ्गलायात् / मङ्गलायाद्मङ्गलायाभ्याम्मङ्गलायेभ्यः
षष्ठीमङ्गलायस्यमङ्गलाययोःमङ्गलायानाम्
सप्तमीमङ्गलायेमङ्गलाययोःमङ्गलायेषु
सम्बोधनहे मङ्गलायहे मङ्गलायौहे मङ्गलायाः

अर्थ: मङ्गल (शुभ, भाग्यशाली) + अय (जाना, चलना)
English: a temple, A.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मङ्गल (नपुंसकलिङ्ग)

शुभ, भाग्यशाली, कल्याणकारी, हितकाम-यथा मङ्गलदिवसः, मङ्गलवृषभः में

🔎 आपका लिखा रूप मङ्गलाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामङ्गलम्मङ्गलेमङ्गलानि
द्वितीयामङ्गलम्मङ्गलेमङ्गलानि
तृतीयामङ्गलेनमङ्गलाभ्याम्मङ्गलैः
चतुर्थीमङ्गलायमङ्गलाभ्याम्मङ्गलेभ्यः
पञ्चमीमङ्गलात् / मङ्गलाद्मङ्गलाभ्याम्मङ्गलेभ्यः
षष्ठीमङ्गलस्यमङ्गलयोःमङ्गलानाम्
सप्तमीमङ्गलेमङ्गलयोःमङ्गलेषु
सम्बोधनहे मङ्गलहे मङ्गलेहे मङ्गलानि

अर्थ: शुभ, भाग्यशाली, कल्याणकारी, हितकाम-यथा मङ्गलदिवसः, मङ्गलवृषभः में
संस्कृत: शुभम् · पर्याय: श्वःश्रेयस, शिव, भद्र, कल्याण, शुभ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें