🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:13:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मणिकर्ण (पुंलिङ्ग)

मणि (रत्नजडित आभूषण, रत्न) + कर्ण (कान, कर्ण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामणिकर्णःमणिकर्णौमणिकर्णाः
द्वितीयामणिकर्णम्मणिकर्णौमणिकर्णान्
तृतीयामणिकर्णेनमणिकर्णाभ्याम्मणिकर्णैः
चतुर्थीमणिकर्णायमणिकर्णाभ्याम्मणिकर्णेभ्यः
पञ्चमीमणिकर्णात् / मणिकर्णाद्मणिकर्णाभ्याम्मणिकर्णेभ्यः
षष्ठीमणिकर्णस्यमणिकर्णयोःमणिकर्णानाम्
सप्तमीमणिकर्णेमणिकर्णयोःमणिकर्णेषु
सम्बोधनहे मणिकर्णहे मणिकर्णौहे मणिकर्णाः

अर्थ: मणि (रत्नजडित आभूषण, रत्न) + कर्ण (कान, कर्ण)
English: ‘jewel-eared’, having an ornament of any kind (as a mark) on the ear (of cattle &c.), Pāṇ. vi, 3, 115

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मणिकर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

मणि (रत्नजडित आभूषण, रत्न) + कर्ण (कान, कर्ण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामणिकर्णम्मणिकर्णेमणिकर्णानि
द्वितीयामणिकर्णम्मणिकर्णेमणिकर्णानि
तृतीयामणिकर्णेनमणिकर्णाभ्याम्मणिकर्णैः
चतुर्थीमणिकर्णायमणिकर्णाभ्याम्मणिकर्णेभ्यः
पञ्चमीमणिकर्णात् / मणिकर्णाद्मणिकर्णाभ्याम्मणिकर्णेभ्यः
षष्ठीमणिकर्णस्यमणिकर्णयोःमणिकर्णानाम्
सप्तमीमणिकर्णेमणिकर्णयोःमणिकर्णेषु
सम्बोधनहे मणिकर्णहे मणिकर्णेहे मणिकर्णानि

अर्थ: मणि (रत्नजडित आभूषण, रत्न) + कर्ण (कान, कर्ण)
English: ‘jewel-eared’, having an ornament of any kind (as a mark) on the ear (of cattle &c.), Pāṇ. vi, 3, 115

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें