🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:37:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मण्डलभाग (पुंलिङ्ग)

मण्डल (गोलाकार पिण्ड, गोलक) + भाग (खण्ड, अंश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामण्डलभागःमण्डलभागौमण्डलभागाः
द्वितीयामण्डलभागम्मण्डलभागौमण्डलभागान्
तृतीयामण्डलभागेनमण्डलभागाभ्याम्मण्डलभागैः
चतुर्थीमण्डलभागायमण्डलभागाभ्याम्मण्डलभागेभ्यः
पञ्चमीमण्डलभागात् / मण्डलभागाद्मण्डलभागाभ्याम्मण्डलभागेभ्यः
षष्ठीमण्डलभागस्यमण्डलभागयोःमण्डलभागानाम्
सप्तमीमण्डलभागेमण्डलभागयोःमण्डलभागेषु
सम्बोधनहे मण्डलभागहे मण्डलभागौहे मण्डलभागाः

अर्थ: मण्डल (गोलाकार पिण्ड, गोलक) + भाग (खण्ड, अंश)
English: part of a circle, arc, Jyot.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬