🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:56:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मतिगर्भ (पुंलिङ्ग)

प्रज्ञावान, बुद्धिमान्, चतुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामतिगर्भःमतिगर्भौमतिगर्भाः
द्वितीयामतिगर्भम्मतिगर्भौमतिगर्भान्
तृतीयामतिगर्भेणमतिगर्भाभ्याम्मतिगर्भैः
चतुर्थीमतिगर्भायमतिगर्भाभ्याम्मतिगर्भेभ्यः
पञ्चमीमतिगर्भात् / मतिगर्भाद्मतिगर्भाभ्याम्मतिगर्भेभ्यः
षष्ठीमतिगर्भस्यमतिगर्भयोःमतिगर्भाणाम्
सप्तमीमतिगर्भेमतिगर्भयोःमतिगर्भेषु
सम्बोधनहे मतिगर्भहे मतिगर्भौहे मतिगर्भाः

अर्थ: प्रज्ञावान, बुद्धिमान्, चतुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मतिगर्भ (नपुंसकलिङ्ग)

प्रज्ञावान, बुद्धिमान्, चतुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामतिगर्भम्मतिगर्भेमतिगर्भाणि
द्वितीयामतिगर्भम्मतिगर्भेमतिगर्भाणि
तृतीयामतिगर्भेणमतिगर्भाभ्याम्मतिगर्भैः
चतुर्थीमतिगर्भायमतिगर्भाभ्याम्मतिगर्भेभ्यः
पञ्चमीमतिगर्भात् / मतिगर्भाद्मतिगर्भाभ्याम्मतिगर्भेभ्यः
षष्ठीमतिगर्भस्यमतिगर्भयोःमतिगर्भाणाम्
सप्तमीमतिगर्भेमतिगर्भयोःमतिगर्भेषु
सम्बोधनहे मतिगर्भहे मतिगर्भेहे मतिगर्भाणि

अर्थ: प्रज्ञावान, बुद्धिमान्, चतुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें