🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:17:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मत्त (पुंलिङ्ग)

नशे में चूर, मतवाला, मदोन्मत (आलं.से भी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामत्तःमत्तौमत्ताः
द्वितीयामत्तम्मत्तौमत्तान्
तृतीयामत्तेनमत्ताभ्याम्मत्तैः
चतुर्थीमत्तायमत्ताभ्याम्मत्तेभ्यः
पञ्चमीमत्तात् / मत्ताद्मत्ताभ्याम्मत्तेभ्यः
षष्ठीमत्तस्यमत्तयोःमत्तानाम्
सप्तमीमत्तेमत्तयोःमत्तेषु
सम्बोधनहे मत्तहे मत्तौहे मत्ताः

अर्थ: नशे में चूर, मतवाला, मदोन्मत (आलं.से भी)
संस्कृत: पर्याय: प्रभिन्न, गर्जित, घनाघन

📚 अमरकोश में:
• मतवाला (३.१.२३) — पर्याय: शौण्ड, उत्कट, क्षीब
• मद वाला हाथी (२.८.३६) — पर्याय: प्रभिन्न, गर्जित
• प्रसन्न (३.१.१०२) — पर्याय: हृष्ट, तृप्त, प्रह्लन्न, प्रमुदित, प्रीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मत्त (नपुंसकलिङ्ग)

नशे में चूर, मतवाला, मदोन्मत (आलं.से भी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामत्तम्मत्तेमत्तानि
द्वितीयामत्तम्मत्तेमत्तानि
तृतीयामत्तेनमत्ताभ्याम्मत्तैः
चतुर्थीमत्तायमत्ताभ्याम्मत्तेभ्यः
पञ्चमीमत्तात् / मत्ताद्मत्ताभ्याम्मत्तेभ्यः
षष्ठीमत्तस्यमत्तयोःमत्तानाम्
सप्तमीमत्तेमत्तयोःमत्तेषु
सम्बोधनहे मत्तहे मत्तेहे मत्तानि

अर्थ: नशे में चूर, मतवाला, मदोन्मत (आलं.से भी)
संस्कृत: पर्याय: प्रभिन्न, गर्जित, घनाघन

📚 अमरकोश में:
• मतवाला (३.१.२३) — पर्याय: शौण्ड, उत्कट, क्षीब
• मद वाला हाथी (२.८.३६) — पर्याय: प्रभिन्न, गर्जित
• प्रसन्न (३.१.१०२) — पर्याय: हृष्ट, तृप्त, प्रह्लन्न, प्रमुदित, प्रीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें