🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:17:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मत्सरिन् (पुंलिङ्ग)

ईर्ष्यालु, डाह करनेवाला

🔎 आपका लिखा रूप मत्सरी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामत्सरीमत्सरिणौमत्सरिणः
द्वितीयामत्सरिणम्मत्सरिणौमत्सरिणः
तृतीयामत्सरिणामत्सरिभ्याम्मत्सरिभिः
चतुर्थीमत्सरिणेमत्सरिभ्याम्मत्सरिभ्यः
पञ्चमीमत्सरिणःमत्सरिभ्याम्मत्सरिभ्यः
षष्ठीमत्सरिणःमत्सरिणोःमत्सरिणाम्
सप्तमीमत्सरिणिमत्सरिणोःमत्सरिषु
सम्बोधनहे मत्सरिन्हे मत्सरिणौहे मत्सरिणः

अर्थ: ईर्ष्यालु, डाह करनेवाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मत्सरिन् (स्त्रीलिङ्ग)

ईर्ष्यालु, डाह करनेवाला

🔎 आपका लिखा रूप मत्सरी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामत्सरीमत्सरिनौमत्सरिनः
द्वितीयामत्सरिनम्मत्सरिनौमत्सरिनः
तृतीयामत्सरिनामत्सरिभ्याम्मत्सरिभिः
चतुर्थीमत्सरिनेमत्सरिभ्याम्मत्सरिभ्यः
पञ्चमीमत्सरिनःमत्सरिभ्याम्मत्सरिभ्यः
षष्ठीमत्सरिनःमत्सरिनोःमत्सरिनाम्
सप्तमीमत्सरिनिमत्सरिनोःमत्सरिषु
सम्बोधनहे मत्सरिन्हे मत्सरिनौहे मत्सरिनः

अर्थ: ईर्ष्यालु, डाह करनेवाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें