🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:39:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मदन (पुंलिङ्ग)

मादक, पागलपन लाने वाला

🔎 आपका लिखा रूप मदनाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामदनःमदनौमदनाः
द्वितीयामदनम्मदनौमदनान्
तृतीयामदनेनमदनाभ्याम्मदनैः
चतुर्थीमदनायमदनाभ्याम्मदनेभ्यः
पञ्चमीमदनात् / मदनाद्मदनाभ्याम्मदनेभ्यः
षष्ठीमदनस्यमदनयोःमदनानाम्
सप्तमीमदनेमदनयोःमदनेषु
सम्बोधनहे मदनहे मदनौहे मदनाः

अर्थ: मादक, पागलपन लाने वाला
संस्कृत: कामदेवः, मयनफलवृक्षः, धत्तूरः · पर्याय: मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प

📚 अमरकोश में:
• कामदेव के नाम (१.१.२७) — पर्याय: मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प, दर्पक, अनङ्ग, काम, पञ्चशर, स्मर
• मैनफल के और नाम (२.४.५३) — पर्याय: शल्य
• धतूरे के और नाम (२.४.७८) — पर्याय: मातुल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मदन (नपुंसकलिङ्ग)

मादक, पागलपन लाने वाला

🔎 आपका लिखा रूप मदनाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामदनम्मदनेमदनानि
द्वितीयामदनम्मदनेमदनानि
तृतीयामदनेनमदनाभ्याम्मदनैः
चतुर्थीमदनायमदनाभ्याम्मदनेभ्यः
पञ्चमीमदनात् / मदनाद्मदनाभ्याम्मदनेभ्यः
षष्ठीमदनस्यमदनयोःमदनानाम्
सप्तमीमदनेमदनयोःमदनेषु
सम्बोधनहे मदनहे मदनेहे मदनानि

अर्थ: मादक, पागलपन लाने वाला
संस्कृत: पर्याय: मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प

📚 अमरकोश में:
• कामदेव के नाम (१.१.२७) — पर्याय: मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प, दर्पक, अनङ्ग, काम, पञ्चशर, स्मर
• मैनफल के और नाम (२.४.५३) — पर्याय: शल्य
• धतूरे के और नाम (२.४.७८) — पर्याय: मातुल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें