🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:10:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मद्यभाजन (नपुंसकलिङ्ग)

शराब का गिलास, इसीप्रकार मद्यभाण्डम्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामद्यभाजनम्मद्यभाजनेमद्यभाजनानि
द्वितीयामद्यभाजनम्मद्यभाजनेमद्यभाजनानि
तृतीयामद्यभाजनेनमद्यभाजनाभ्याम्मद्यभाजनैः
चतुर्थीमद्यभाजनायमद्यभाजनाभ्याम्मद्यभाजनेभ्यः
पञ्चमीमद्यभाजनात् / मद्यभाजनाद्मद्यभाजनाभ्याम्मद्यभाजनेभ्यः
षष्ठीमद्यभाजनस्यमद्यभाजनयोःमद्यभाजनानाम्
सप्तमीमद्यभाजनेमद्यभाजनयोःमद्यभाजनेषु
सम्बोधनहे मद्यभाजनहे मद्यभाजनेहे मद्यभाजनानि

अर्थ: शराब का गिलास, इसीप्रकार मद्यभाण्डम्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬