🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:27:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मधुक (पुंलिङ्ग)

एक वृक्ष का नाम (मधूक, महुआ) का नाम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुकःमधुकौमधुकाः
द्वितीयामधुकम्मधुकौमधुकान्
तृतीयामधुकेनमधुकाभ्याम्मधुकैः
चतुर्थीमधुकायमधुकाभ्याम्मधुकेभ्यः
पञ्चमीमधुकात् / मधुकाद्मधुकाभ्याम्मधुकेभ्यः
षष्ठीमधुकस्यमधुकयोःमधुकानाम्
सप्तमीमधुकेमधुकयोःमधुकेषु
सम्बोधनहे मधुकहे मधुकौहे मधुकाः

अर्थ: एक वृक्ष का नाम (मधूक, महुआ) का नाम
संस्कृत: पर्याय: क्लीतक, यष्टिमधुक, मधुयष्टिका

📚 अमरकोश में:
• मुलेठी के नाम (२.४.१०९) — पर्याय: क्लीतक, यष्टिमधुक, मधुयष्टिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मधुक (नपुंसकलिङ्ग)

जस्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुकम्मधुकेमधुकानि
द्वितीयामधुकम्मधुकेमधुकानि
तृतीयामधुकेनमधुकाभ्याम्मधुकैः
चतुर्थीमधुकायमधुकाभ्याम्मधुकेभ्यः
पञ्चमीमधुकात् / मधुकाद्मधुकाभ्याम्मधुकेभ्यः
षष्ठीमधुकस्यमधुकयोःमधुकानाम्
सप्तमीमधुकेमधुकयोःमधुकेषु
सम्बोधनहे मधुकहे मधुकेहे मधुकानि

अर्थ: जस्ता
संस्कृत: पर्याय: क्लीतक, यष्टिमधुक, मधुयष्टिका

📚 अमरकोश में:
• मुलेठी के नाम (२.४.१०९) — पर्याय: क्लीतक, यष्टिमधुक, मधुयष्टिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें