🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:06:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मधुपा (स्त्रीलिङ्ग)

मधु (मधुर, सुखद) + पा (बचाने वाला, देखभाल करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुपामधुपेमधुपाः
द्वितीयामधुपाम्मधुपेमधुपाः
तृतीयामधुपयामधुपाभ्याम्मधुपाभिः
चतुर्थीमधुपायैमधुपाभ्याम्मधुपाभ्यः
पञ्चमीमधुपायाःमधुपाभ्याम्मधुपाभ्यः
षष्ठीमधुपायाःमधुपयोःमधुपानाम्
सप्तमीमधुपायाम्मधुपयोःमधुपासु
सम्बोधनहे मधुपेहे मधुपेहे मधुपाः

अर्थ: मधु (मधुर, सुखद) + पा (बचाने वाला, देखभाल करने वाला)
English: drinking sweetness, honey-drinker, RV.; R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मधुपा (पुंलिङ्ग)

मधु (मधुर, सुखद) + पा (पिलाना, पीने के लिए देना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुपाःमधुपौमधुपाः
द्वितीयामधुपाम्मधुपौमधुपः
तृतीयामधुपामधुपाभ्याम्मधुपाभिः
चतुर्थीमधुपेमधुपाभ्याम्मधुपाभ्यः
पञ्चमीमधुपःमधुपाभ्याम्मधुपाभ्यः
षष्ठीमधुपःमधुपोःमधुपाम्
सप्तमीमधुपिमधुपोःमधुपासु
सम्बोधनहे मधुपाःहे मधुपौहे मधुपाः

अर्थ: मधु (मधुर, सुखद) + पा (पिलाना, पीने के लिए देना)
English: = -प॑. mfn.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मधुपा (नपुंसकलिङ्ग)

मधु (मधुर, सुखद) + पा (बचाने वाला, देखभाल करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुपम्मधुपेमधुपानि
द्वितीयामधुपम्मधुपेमधुपानि
तृतीयामधुपेनमधुपाभ्याम्मधुपैः
चतुर्थीमधुपायमधुपाभ्याम्मधुपेभ्यः
पञ्चमीमधुपात् / मधुपाद्मधुपाभ्याम्मधुपेभ्यः
षष्ठीमधुपस्यमधुपयोःमधुपानाम्
सप्तमीमधुपेमधुपयोःमधुपेषु
सम्बोधनहे मधुपहे मधुपेहे मधुपानि

अर्थ: मधु (मधुर, सुखद) + पा (बचाने वाला, देखभाल करने वाला)
English: = -प॑. mfn.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें