🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:52:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मधुपातम (पुंलिङ्ग)

मधुपा (मध पीनेवाला, जैसे की भ्रमर) + तम (राहु का विशेषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुपातमःमधुपातमौमधुपातमे
द्वितीयामधुपातमम्मधुपातमौमधुपातमान्
तृतीयामधुपातमेनमधुपातमाभ्याम्मधुपातमैः
चतुर्थीमधुपातमस्मैमधुपातमाभ्याम्मधुपातमेभ्यः
पञ्चमीमधुपातमस्मात् / मधुपातमस्माद्मधुपातमाभ्याम्मधुपातमेभ्यः
षष्ठीमधुपातमस्यमधुपातमयोःमधुपातमेषाम्
सप्तमीमधुपातमस्मिन्मधुपातमयोःमधुपातमेषु
सम्बोधनहे मधुपातमहे मधुपातमौहे मधुपातमे

अर्थ: मधुपा (मध पीनेवाला, जैसे की भ्रमर) + तम (राहु का विशेषण)
English: drinking sweetness excessively, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मधुपातम (नपुंसकलिङ्ग)

मधुपा (मध पीनेवाला, जैसे की भ्रमर) + तम (अन्धकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुपातमत् / मधुपातमद्मधुपातमेमधुपातमानि
द्वितीयामधुपातमत् / मधुपातमद्मधुपातमेमधुपातमानि
तृतीयामधुपातमेनमधुपातमाभ्याम्मधुपातमैः
चतुर्थीमधुपातमस्मैमधुपातमाभ्याम्मधुपातमेभ्यः
पञ्चमीमधुपातमस्मात् / मधुपातमस्माद्मधुपातमाभ्याम्मधुपातमेभ्यः
षष्ठीमधुपातमस्यमधुपातमयोःमधुपातमेषाम्
सप्तमीमधुपातमस्मिन्मधुपातमयोःमधुपातमेषु
सम्बोधनहे मधुपातमत् / हे मधुपातमद्हे मधुपातमेहे मधुपातमानि

अर्थ: मधुपा (मध पीनेवाला, जैसे की भ्रमर) + तम (अन्धकार)
English: drinking sweetness excessively, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬