🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:36:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मधुरक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुरकःमधुरकौमधुरकाः
द्वितीयामधुरकम्मधुरकौमधुरकान्
तृतीयामधुरकेणमधुरकाभ्याम्मधुरकैः
चतुर्थीमधुरकायमधुरकाभ्याम्मधुरकेभ्यः
पञ्चमीमधुरकात् / मधुरकाद्मधुरकाभ्याम्मधुरकेभ्यः
षष्ठीमधुरकस्यमधुरकयोःमधुरकाणाम्
सप्तमीमधुरकेमधुरकयोःमधुरकेषु
सम्बोधनहे मधुरकहे मधुरकौहे मधुरकाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: पीतसारक, सर्जक, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक
English: sweet, pleasant, agreeable, L.

📚 अमरकोश में:
• जीवक औषधि के नाम (२.४.१४२) — पर्याय: कूर्चशीर्ष, शृंग, ह्रस्वांग, जीवक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मधुरक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधुरकम्मधुरकेमधुरकाणि
द्वितीयामधुरकम्मधुरकेमधुरकाणि
तृतीयामधुरकेणमधुरकाभ्याम्मधुरकैः
चतुर्थीमधुरकायमधुरकाभ्याम्मधुरकेभ्यः
पञ्चमीमधुरकात् / मधुरकाद्मधुरकाभ्याम्मधुरकेभ्यः
षष्ठीमधुरकस्यमधुरकयोःमधुरकाणाम्
सप्तमीमधुरकेमधुरकयोःमधुरकेषु
सम्बोधनहे मधुरकहे मधुरकेहे मधुरकाणि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: पीतसारक, सर्जक, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक
English: sweet, pleasant, agreeable, L.

📚 अमरकोश में:
• जीवक औषधि के नाम (२.४.१४२) — पर्याय: कूर्चशीर्ष, शृंग, ह्रस्वांग, जीवक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें