🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:14:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मधूक (पुंलिङ्ग)

नि.हस्य धः भौंरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधूकःमधूकौमधूकाः
द्वितीयामधूकम्मधूकौमधूकान्
तृतीयामधूकेनमधूकाभ्याम्मधूकैः
चतुर्थीमधूकायमधूकाभ्याम्मधूकेभ्यः
पञ्चमीमधूकात् / मधूकाद्मधूकाभ्याम्मधूकेभ्यः
षष्ठीमधूकस्यमधूकयोःमधूकानाम्
सप्तमीमधूकेमधूकयोःमधूकेषु
सम्बोधनहे मधूकहे मधूकौहे मधूकाः

अर्थ: नि.हस्य धः भौंरा
संस्कृत: पर्याय: गुडपुष्प, मधुद्रुम, वानप्रस्थ, मधुष्ठील

📚 अमरकोश में:
• महुआ के नाम (२.४.२७) — पर्याय: गुडपुष्प, मधुद्रुम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मधूक (नपुंसकलिङ्ग)

मधुक (महुए) वृक्ष का फूल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामधूकम्मधूकेमधूकानि
द्वितीयामधूकम्मधूकेमधूकानि
तृतीयामधूकेनमधूकाभ्याम्मधूकैः
चतुर्थीमधूकायमधूकाभ्याम्मधूकेभ्यः
पञ्चमीमधूकात् / मधूकाद्मधूकाभ्याम्मधूकेभ्यः
षष्ठीमधूकस्यमधूकयोःमधूकानाम्
सप्तमीमधूकेमधूकयोःमधूकेषु
सम्बोधनहे मधूकहे मधूकेहे मधूकानि

अर्थ: मधुक (महुए) वृक्ष का फूल
संस्कृत: पर्याय: गुडपुष्प, मधुद्रुम, वानप्रस्थ, मधुष्ठील

📚 अमरकोश में:
• महुआ के नाम (२.४.२७) — पर्याय: गुडपुष्प, मधुद्रुम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें