🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:59:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मध्यज्या (स्त्रीलिङ्ग)

मध्य (मध्य, केन्द्र) + ज्या (धनुष की डोरी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामध्यज्यामध्यज्येमध्यज्याः
द्वितीयामध्यज्याम्मध्यज्येमध्यज्याः
तृतीयामध्यज्ययामध्यज्याभ्याम्मध्यज्याभिः
चतुर्थीमध्यज्यायैमध्यज्याभ्याम्मध्यज्याभ्यः
पञ्चमीमध्यज्यायाःमध्यज्याभ्याम्मध्यज्याभ्यः
षष्ठीमध्यज्यायाःमध्यज्ययोःमध्यज्यानाम्
सप्तमीमध्यज्यायाम्मध्यज्ययोःमध्यज्यासु
सम्बोधनहे मध्यज्येहे मध्यज्येहे मध्यज्याः

अर्थ: मध्य (मध्य, केन्द्र) + ज्या (धनुष की डोरी)
English: the sign of the meridian, Sūryas.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬