🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:34:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मध्यमशी (पुंलिङ्ग)

मध्यम (बीच का, केन्द्रीय) + शी (निद्रा, विश्राम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामध्यमशीःमध्यमशियौमध्यमशियः
द्वितीयामध्यमशियम्मध्यमशियौमध्यमशियः
तृतीयामध्यमशियामध्यमशीभ्याम्मध्यमशीभिः
चतुर्थीमध्यमशियेमध्यमशीभ्याम्मध्यमशीभ्यः
पञ्चमीमध्यमशियःमध्यमशीभ्याम्मध्यमशीभ्यः
षष्ठीमध्यमशियःमध्यमशियोःमध्यमशियाम्
सप्तमीमध्यमशियिमध्यमशियोःमध्यमशीषु
सम्बोधनहे मध्यमशीःहे मध्यमशियौहे मध्यमशियः

अर्थ: मध्यम (बीच का, केन्द्रीय) + शी (निद्रा, विश्राम)
English: ‘lying or being in the middle’, (prob.) an intercessor, RV. x, 97, 12.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें