🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:34:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मनस्कार (पुंलिङ्ग)

पूर्ण प्रत्यक्ष ज्ञान(सुख या दुःख का) पूरी चेतना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामनस्कारःमनस्कारौमनस्काराः
द्वितीयामनस्कारम्मनस्कारौमनस्कारान्
तृतीयामनस्कारेणमनस्काराभ्याम्मनस्कारैः
चतुर्थीमनस्कारायमनस्काराभ्याम्मनस्कारेभ्यः
पञ्चमीमनस्कारात् / मनस्काराद्मनस्काराभ्याम्मनस्कारेभ्यः
षष्ठीमनस्कारस्यमनस्कारयोःमनस्काराणाम्
सप्तमीमनस्कारेमनस्कारयोःमनस्कारेषु
सम्बोधनहे मनस्कारहे मनस्कारौहे मनस्काराः

अर्थ: पूर्ण प्रत्यक्ष ज्ञान(सुख या दुःख का) पूरी चेतना
संस्कृत: पर्याय: चित्ताभोग

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें