🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:37:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मनोरथ (पुंलिङ्ग)

मन की गाड़ी, कामना, चाह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामनोरथःमनोरथौमनोरथाः
द्वितीयामनोरथम्मनोरथौमनोरथान्
तृतीयामनोरथेनमनोरथाभ्याम्मनोरथैः
चतुर्थीमनोरथायमनोरथाभ्याम्मनोरथेभ्यः
पञ्चमीमनोरथात् / मनोरथाद्मनोरथाभ्याम्मनोरथेभ्यः
षष्ठीमनोरथस्यमनोरथयोःमनोरथानाम्
सप्तमीमनोरथेमनोरथयोःमनोरथेषु
सम्बोधनहे मनोरथहे मनोरथौहे मनोरथाः

अर्थ: मन की गाड़ी, कामना, चाह
संस्कृत: पर्याय: दोहद, इच्छा, काङ्क्षा, स्पृहा, ईहा

📚 अमरकोश में:
• इच्छा के नाम (१.७.२९) — पर्याय: इच्छा, कांक्षा, स्पृहा, ईहा, तृष्, वांछा, लिप्सा, काम, अभिलाष, तर्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें