🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:06:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मनोह्वा (स्त्रीलिङ्ग)

मैनसिल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामनोह्वामनोह्वेमनोह्वाः
द्वितीयामनोह्वाम्मनोह्वेमनोह्वाः
तृतीयामनोह्वयामनोह्वाभ्याम्मनोह्वाभिः
चतुर्थीमनोह्वायैमनोह्वाभ्याम्मनोह्वाभ्यः
पञ्चमीमनोह्वायाःमनोह्वाभ्याम्मनोह्वाभ्यः
षष्ठीमनोह्वायाःमनोह्वयोःमनोह्वानाम्
सप्तमीमनोह्वायाम्मनोह्वयोःमनोह्वासु
सम्बोधनहे मनोह्वेहे मनोह्वेहे मनोह्वाः

अर्थ: मैनसिल
संस्कृत: पर्याय: मनःशिला, मनोगुप्ता, नागजिह्विका, नैपाली, कुनटी

📚 अमरकोश में:
• मैनसिल (लाल खनिज) (२.९.१०८) — पर्याय: मनःशिला, मनोगुप्ता, नागजिह्विका, नैपाली, कुनटी, गोला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬