🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:58:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मन्मथ (पुंलिङ्ग)

कामदेव, प्रेम का देवता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामन्मथःमन्मथौमन्मथाः
द्वितीयामन्मथम्मन्मथौमन्मथान्
तृतीयामन्मथेनमन्मथाभ्याम्मन्मथैः
चतुर्थीमन्मथायमन्मथाभ्याम्मन्मथेभ्यः
पञ्चमीमन्मथात् / मन्मथाद्मन्मथाभ्याम्मन्मथेभ्यः
षष्ठीमन्मथस्यमन्मथयोःमन्मथानाम्
सप्तमीमन्मथेमन्मथयोःमन्मथेषु
सम्बोधनहे मन्मथहे मन्मथौहे मन्मथाः

अर्थ: कामदेव, प्रेम का देवता
संस्कृत: पर्याय: मदन, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प

📚 अमरकोश में:
• कामदेव के नाम (१.१.२७) — पर्याय: मदन, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प, दर्पक, अनङ्ग, काम, पञ्चशर, स्मर
• कैथ के नाम (२.४.२१) — पर्याय: कपित्थ, दधित्थ, ग्राही, दधिफल, पुष्पफल, दन्तशठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें