🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:10:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अस्मद् (सर्वनाम (त्रिलिङ्ग))

मैं (उत्तम पुरुष सर्वनाम) — तीनों लिङ्गों में समान

🔎 आपका लिखा रूप मया = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहम्आवाम्वयम्
द्वितीयामाम् / माआवाम् / नौअस्मान् / नः
तृतीयामयाआवाभ्याम्अस्माभिः
चतुर्थीमह्यम् / मेआवाभ्याम् / नौअस्मभ्यम् / नः
पञ्चमीमत्आवाभ्याम्अस्मत्
षष्ठीमम / मेआवयोः / नौअस्माकम् / नः
सप्तमीमयिआवयोःअस्मासु

ⓘ सर्वनाम/संख्या शब्दों का सम्बोधन नहीं होता।

📌 मे, नौ, नः आदि लघु (एनादेश) रूप वाक्य के आरम्भ में नहीं आते।

जाँची तालिका यह तालिका हाथ से जाँची गयी है।

मा (स्त्रीलिङ्ग)

धन की देवी लक्ष्मी

🔎 आपका लिखा रूप मया = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामामेमाः
द्वितीयामाम्मेमाः
तृतीयामयामाभ्याम्माभिः
चतुर्थीमायैमाभ्याम्माभ्यः
पञ्चमीमायाःमाभ्याम्माभ्यः
षष्ठीमायाःमयोःमानाम्
सप्तमीमायाम्मयोःमासु
सम्बोधनहे मेहे मेहे माः

अर्थ: धन की देवी लक्ष्मी
संस्कृत: लक्ष्मी · पर्याय: लक्ष्मी, पद्मालया, पद्मा, कमला, श्री

📚 अमरकोश में:
• लक्ष्मी के और नाम (१.१.३२) — पर्याय: इन्दिरा, लोकमाता, क्षीरोदतनया, रमा, भार्गवी, लोकजननी, क्षीरसागरकन्यका
• रोकना (३.४.११) — पर्याय: मास्म, अलम्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें