🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:41:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मरीच (पुंलिङ्ग)

इचवा" काली मिर्च की झाड़ी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामरीचःमरीचौमरीचाः
द्वितीयामरीचम्मरीचौमरीचान्
तृतीयामरीचेनमरीचाभ्याम्मरीचैः
चतुर्थीमरीचायमरीचाभ्याम्मरीचेभ्यः
पञ्चमीमरीचात् / मरीचाद्मरीचाभ्याम्मरीचेभ्यः
षष्ठीमरीचस्यमरीचयोःमरीचानाम्
सप्तमीमरीचेमरीचयोःमरीचेषु
सम्बोधनहे मरीचहे मरीचौहे मरीचाः

अर्थ: इचवा" काली मिर्च की झाड़ी
संस्कृत: पर्याय: वेल्लज, कोलक, कृष्ण, औषण, धर्मपत्तन

📚 अमरकोश में:
• काली मिर्च (२.९.३६) — पर्याय: वेल्लज, कोलक, कृष्ण, ऊषण, धर्मपत्तन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मरीच (नपुंसकलिङ्ग)

काली मिर्च

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामरीचम्मरीचेमरीचानि
द्वितीयामरीचम्मरीचेमरीचानि
तृतीयामरीचेनमरीचाभ्याम्मरीचैः
चतुर्थीमरीचायमरीचाभ्याम्मरीचेभ्यः
पञ्चमीमरीचात् / मरीचाद्मरीचाभ्याम्मरीचेभ्यः
षष्ठीमरीचस्यमरीचयोःमरीचानाम्
सप्तमीमरीचेमरीचयोःमरीचेषु
सम्बोधनहे मरीचहे मरीचेहे मरीचानि

अर्थ: काली मिर्च
संस्कृत: पर्याय: वेल्लज, कोलक, कृष्ण, औषण, धर्मपत्तन

📚 अमरकोश में:
• काली मिर्च (२.९.३६) — पर्याय: वेल्लज, कोलक, कृष्ण, ऊषण, धर्मपत्तन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें