🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:19:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मरुत्तम (पुंलिङ्ग)

मरुत् (वायु) + तम (राहु का विशेषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामरुत्तमःमरुत्तमौमरुत्तमाः
द्वितीयामरुत्तमम्मरुत्तमौमरुत्तमान्
तृतीयामरुत्तमेनमरुत्तमाभ्याम्मरुत्तमैः
चतुर्थीमरुत्तमायमरुत्तमाभ्याम्मरुत्तमेभ्यः
पञ्चमीमरुत्तमात् / मरुत्तमाद्मरुत्तमाभ्याम्मरुत्तमेभ्यः
षष्ठीमरुत्तमस्यमरुत्तमयोःमरुत्तमानाम्
सप्तमीमरुत्तमेमरुत्तमयोःमरुत्तमेषु
सम्बोधनहे मरुत्तमहे मरुत्तमौहे मरुत्तमाः

अर्थ: मरुत् (वायु) + तम (राहु का विशेषण)
English: (मरु॑त्-) very or altogether equal to the Maruts, as swift as the Maruts (said of the Aśvins), RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मरुत्तम (नपुंसकलिङ्ग)

मरुत् (वायु) + तम (अन्धकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामरुत्तमत् / मरुत्तमद्मरुत्तमेमरुत्तमानि
द्वितीयामरुत्तमत् / मरुत्तमद्मरुत्तमेमरुत्तमानि
तृतीयामरुत्तमेनमरुत्तमाभ्याम्मरुत्तमैः
चतुर्थीमरुत्तमस्मैमरुत्तमाभ्याम्मरुत्तमेभ्यः
पञ्चमीमरुत्तमस्मात् / मरुत्तमस्माद्मरुत्तमाभ्याम्मरुत्तमेभ्यः
षष्ठीमरुत्तमस्यमरुत्तमयोःमरुत्तमेषाम्
सप्तमीमरुत्तमस्मिन्मरुत्तमयोःमरुत्तमेषु
सम्बोधनहे मरुत्तमत् / हे मरुत्तमद्हे मरुत्तमेहे मरुत्तमानि

अर्थ: मरुत् (वायु) + तम (अन्धकार)
English: (मरु॑त्-) very or altogether equal to the Maruts, as swift as the Maruts (said of the Aśvins), RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें