🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:23:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मर्कट (पुंलिङ्ग)

लंगूर, बन्दर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्कटःमर्कटौमर्कटाः
द्वितीयामर्कटम्मर्कटौमर्कटान्
तृतीयामर्कटेनमर्कटाभ्याम्मर्कटैः
चतुर्थीमर्कटायमर्कटाभ्याम्मर्कटेभ्यः
पञ्चमीमर्कटात् / मर्कटाद्मर्कटाभ्याम्मर्कटेभ्यः
षष्ठीमर्कटस्यमर्कटयोःमर्कटानाम्
सप्तमीमर्कटेमर्कटयोःमर्कटेषु
सम्बोधनहे मर्कटहे मर्कटौहे मर्कटाः

अर्थ: लंगूर, बन्दर
संस्कृत: पर्याय: कपि, प्लवङ्ग, प्लवग, शाखामृग, वलीमुख

📚 अमरकोश में:
• बन्दर के नाम (२.५.४) — पर्याय: कपि, प्लवंग, प्लवग, शाखामृग, वलीमुख, वानर, कीश, वनौका, भालू

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें