🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:29:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मर्कटी (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप मर्कटी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्कटीमर्कट्यौमर्कट्यः
द्वितीयामर्कटीम्मर्कट्यौमर्कटीः
तृतीयामर्कट्यामर्कटीभ्याम्मर्कटीभिः
चतुर्थीमर्कट्यैमर्कटीभ्याम्मर्कटीभ्यः
पञ्चमीमर्कट्याःमर्कटीभ्याम्मर्कटीभ्यः
षष्ठीमर्कट्याःमर्कट्योःमर्कटीनाम्
सप्तमीमर्कट्याम्मर्कट्योःमर्कटीषु
सम्बोधनहे मर्कटिहे मर्कट्यौहे मर्कट्यः

अर्थ: —
संस्कृत: करञ्जभेदः · पर्याय: षड्ग्रन्था, अङ्गारवल्लरी

📚 अमरकोश में:
• करंज के अन्य भेद (२.४.४८) — पर्याय: षड्ग्रन्था, अंगारवल्लरी
• कौंच के और नाम (२.४.८७) — पर्याय: ऋष्यप्रोक्ता, शूकशिम्बि, कपिकच्छु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें