🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:18:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मर्दक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्दकःमर्दकौमर्दकाः
द्वितीयामर्दकम्मर्दकौमर्दकान्
तृतीयामर्दकेनमर्दकाभ्याम्मर्दकैः
चतुर्थीमर्दकायमर्दकाभ्याम्मर्दकेभ्यः
पञ्चमीमर्दकात् / मर्दकाद्मर्दकाभ्याम्मर्दकेभ्यः
षष्ठीमर्दकस्यमर्दकयोःमर्दकानाम्
सप्तमीमर्दकेमर्दकयोःमर्दकेषु
सम्बोधनहे मर्दकहे मर्दकौहे मर्दकाः

अर्थ: —
English: (ifc.) crushing, pounding &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मर्दक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्दकम्मर्दकेमर्दकानि
द्वितीयामर्दकम्मर्दकेमर्दकानि
तृतीयामर्दकेनमर्दकाभ्याम्मर्दकैः
चतुर्थीमर्दकायमर्दकाभ्याम्मर्दकेभ्यः
पञ्चमीमर्दकात् / मर्दकाद्मर्दकाभ्याम्मर्दकेभ्यः
षष्ठीमर्दकस्यमर्दकयोःमर्दकानाम्
सप्तमीमर्दकेमर्दकयोःमर्दकेषु
सम्बोधनहे मर्दकहे मर्दकेहे मर्दकानि

अर्थ: —
English: (ifc.) crushing, pounding &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें