🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:00:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मर्दल (पुंलिङ्ग)

एक प्रकार का ढोल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्दलःमर्दलौमर्दलाः
द्वितीयामर्दलम्मर्दलौमर्दलान्
तृतीयामर्दलेनमर्दलाभ्याम्मर्दलैः
चतुर्थीमर्दलायमर्दलाभ्याम्मर्दलेभ्यः
पञ्चमीमर्दलात् / मर्दलाद्मर्दलाभ्याम्मर्दलेभ्यः
षष्ठीमर्दलस्यमर्दलयोःमर्दलानाम्
सप्तमीमर्दलेमर्दलयोःमर्दलेषु
सम्बोधनहे मर्दलहे मर्दलौहे मर्दलाः

अर्थ: एक प्रकार का ढोल
संस्कृत: पर्याय: डमरु, मड्डु, डिण्डिम, झर्झर, पणव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें