🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:54:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मर्मज्ञ (पुंलिङ्ग)

दूसरे के दोष या दुर्बलताओं को जानने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्मज्ञःमर्मज्ञौमर्मज्ञाः
द्वितीयामर्मज्ञम्मर्मज्ञौमर्मज्ञान्
तृतीयामर्मज्ञेनमर्मज्ञाभ्याम्मर्मज्ञैः
चतुर्थीमर्मज्ञायमर्मज्ञाभ्याम्मर्मज्ञेभ्यः
पञ्चमीमर्मज्ञात् / मर्मज्ञाद्मर्मज्ञाभ्याम्मर्मज्ञेभ्यः
षष्ठीमर्मज्ञस्यमर्मज्ञयोःमर्मज्ञानाम्
सप्तमीमर्मज्ञेमर्मज्ञयोःमर्मज्ञेषु
सम्बोधनहे मर्मज्ञहे मर्मज्ञौहे मर्मज्ञाः

अर्थ: दूसरे के दोष या दुर्बलताओं को जानने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मर्मज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

दूसरे के दोष या दुर्बलताओं को जानने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्मज्ञम्मर्मज्ञेमर्मज्ञानि
द्वितीयामर्मज्ञम्मर्मज्ञेमर्मज्ञानि
तृतीयामर्मज्ञेनमर्मज्ञाभ्याम्मर्मज्ञैः
चतुर्थीमर्मज्ञायमर्मज्ञाभ्याम्मर्मज्ञेभ्यः
पञ्चमीमर्मज्ञात् / मर्मज्ञाद्मर्मज्ञाभ्याम्मर्मज्ञेभ्यः
षष्ठीमर्मज्ञस्यमर्मज्ञयोःमर्मज्ञानाम्
सप्तमीमर्मज्ञेमर्मज्ञयोःमर्मज्ञेषु
सम्बोधनहे मर्मज्ञहे मर्मज्ञेहे मर्मज्ञानि

अर्थ: दूसरे के दोष या दुर्बलताओं को जानने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें