🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:32:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मर्याद (पुंलिङ्ग)

मर्या (सीमा, हद) + अद (खाने वाला, निगलने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्यादःमर्यादौमर्यादाः
द्वितीयामर्यादम्मर्यादौमर्यादान्
तृतीयामर्यादेनमर्यादाभ्याम्मर्यादैः
चतुर्थीमर्यादायमर्यादाभ्याम्मर्यादेभ्यः
पञ्चमीमर्यादात् / मर्यादाद्मर्यादाभ्याम्मर्यादेभ्यः
षष्ठीमर्यादस्यमर्यादयोःमर्यादानाम्
सप्तमीमर्यादेमर्यादयोःमर्यादेषु
सम्बोधनहे मर्यादहे मर्यादौहे मर्यादाः

अर्थ: मर्या (सीमा, हद) + अद (खाने वाला, निगलने वाला)
English: ‘one who sets marks or limits’, an arbiter, umpire (?), AV. v, 1, 8.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें