🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:26:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मल (पुंलिङ्ग)

मैल, गंदगी, अपवित्रता, धूल, अशुद्ध सामग्री

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामलःमलौमलाः
द्वितीयामलम्मलौमलान्
तृतीयामलेनमलाभ्याम्मलैः
चतुर्थीमलायमलाभ्याम्मलेभ्यः
पञ्चमीमलात् / मलाद्मलाभ्याम्मलेभ्यः
षष्ठीमलस्यमलयोःमलानाम्
सप्तमीमलेमलयोःमलेषु
सम्बोधनहे मलहे मलौहे मलाः

अर्थ: मैल, गंदगी, अपवित्रता, धूल, अशुद्ध सामग्री
संस्कृत: पर्याय: किट्ट, कल्क

📚 अमरकोश में:
• मैल (२.६.६६) — पर्याय: किट्ट
• वर्चस् (३.३.२४६) — पर्याय: तेज

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मल (नपुंसकलिङ्ग)

मैल, गंदगी, अपवित्रता, धूल, अशुद्ध सामग्री

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामलम्मलेमलानि
द्वितीयामलम्मलेमलानि
तृतीयामलेनमलाभ्याम्मलैः
चतुर्थीमलायमलाभ्याम्मलेभ्यः
पञ्चमीमलात् / मलाद्मलाभ्याम्मलेभ्यः
षष्ठीमलस्यमलयोःमलानाम्
सप्तमीमलेमलयोःमलेषु
सम्बोधनहे मलहे मलेहे मलानि

अर्थ: मैल, गंदगी, अपवित्रता, धूल, अशुद्ध सामग्री
संस्कृत: पर्याय: किट्ट, कल्क

📚 अमरकोश में:
• मैल (२.६.६६) — पर्याय: किट्ट
• वर्चस् (३.३.२४६) — पर्याय: तेज

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें