🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:28:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मलकर्षण (पुंलिङ्ग)

मल (मैल, गंदगी) + कर्षण (रेखा खींचना, घसीटना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामलकर्षणःमलकर्षणौमलकर्षणाः
द्वितीयामलकर्षणम्मलकर्षणौमलकर्षणान्
तृतीयामलकर्षणेनमलकर्षणाभ्याम्मलकर्षणैः
चतुर्थीमलकर्षणायमलकर्षणाभ्याम्मलकर्षणेभ्यः
पञ्चमीमलकर्षणात् / मलकर्षणाद्मलकर्षणाभ्याम्मलकर्षणेभ्यः
षष्ठीमलकर्षणस्यमलकर्षणयोःमलकर्षणानाम्
सप्तमीमलकर्षणेमलकर्षणयोःमलकर्षणेषु
सम्बोधनहे मलकर्षणहे मलकर्षणौहे मलकर्षणाः

अर्थ: मल (मैल, गंदगी) + कर्षण (रेखा खींचना, घसीटना)
English: removing dirt, Cat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मलकर्षण (नपुंसकलिङ्ग)

मल (मैल, गंदगी) + कर्षण (रेखा खींचना, घसीटना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामलकर्षणम्मलकर्षणेमलकर्षणानि
द्वितीयामलकर्षणम्मलकर्षणेमलकर्षणानि
तृतीयामलकर्षणेनमलकर्षणाभ्याम्मलकर्षणैः
चतुर्थीमलकर्षणायमलकर्षणाभ्याम्मलकर्षणेभ्यः
पञ्चमीमलकर्षणात् / मलकर्षणाद्मलकर्षणाभ्याम्मलकर्षणेभ्यः
षष्ठीमलकर्षणस्यमलकर्षणयोःमलकर्षणानाम्
सप्तमीमलकर्षणेमलकर्षणयोःमलकर्षणेषु
सम्बोधनहे मलकर्षणहे मलकर्षणेहे मलकर्षणानि

अर्थ: मल (मैल, गंदगी) + कर्षण (रेखा खींचना, घसीटना)
English: removing dirt, Cat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬