🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:36:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मह (पुंलिङ्ग)

उत्सव, त्योहार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहःमहौमहाः
द्वितीयामहम्महौमहान्
तृतीयामहेनमहाभ्याम्महैः
चतुर्थीमहायमहाभ्याम्महेभ्यः
पञ्चमीमहात् / महाद्महाभ्याम्महेभ्यः
षष्ठीमहस्यमहयोःमहानाम्
सप्तमीमहेमहयोःमहेषु
सम्बोधनहे महहे महौहे महाः

अर्थ: उत्सव, त्योहार
संस्कृत: पर्याय: क्षण, उद्धर्ष, उद्धव, उत्सव, महस्

📚 अमरकोश में:
• उत्सव के नाम (१.७.४०) — पर्याय: क्षण, उद्धर्ष, उद्धव, उत्सव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मह (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहम्महेमहानि
द्वितीयामहम्महेमहानि
तृतीयामहेनमहाभ्याम्महैः
चतुर्थीमहायमहाभ्याम्महेभ्यः
पञ्चमीमहात् / महाद्महाभ्याम्महेभ्यः
षष्ठीमहस्यमहयोःमहानाम्
सप्तमीमहेमहयोःमहेषु
सम्बोधनहे महहे महेहे महानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: क्षण, उद्धर्ष, उद्धव, उत्सव, महस्

📚 अमरकोश में:
• उत्सव के नाम (१.७.४०) — पर्याय: क्षण, उद्धर्ष, उद्धव, उत्सव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें