🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:19:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

महात्मन् (पुंलिङ्ग)

महाशय, महामनस्क, उदारचेता, महोदय,

🔎 आपका लिखा रूप महात्मा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहात्मामहात्मानौमहात्मानः
द्वितीयामहात्मानम्महात्मानौमहात्मनः
तृतीयामहात्मनामहात्मभ्याम्महात्मभिः
चतुर्थीमहात्मनेमहात्मभ्याम्महात्मभ्यः
पञ्चमीमहात्मनःमहात्मभ्याम्महात्मभ्यः
षष्ठीमहात्मनःमहात्मनोःमहात्मनाम्
सप्तमीमहात्मनिमहात्मनोःमहात्मसु
सम्बोधनहे महात्मन्हे महात्मानौहे महात्मानः

अर्थ: महाशय, महामनस्क, उदारचेता, महोदय,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

महात्मन् (स्त्रीलिङ्ग)

महाशय, महामनस्क, उदारचेता, महोदय,

🔎 आपका लिखा रूप महात्मा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहात्मामहात्मानौमहात्मानः
द्वितीयामहात्मानम्महात्मानौमहात्म्नः
तृतीयामहात्म्नामहात्मभ्याम्महात्मभिः
चतुर्थीमहात्म्नेमहात्मभ्याम्महात्मभ्यः
पञ्चमीमहात्म्नःमहात्मभ्याम्महात्मभ्यः
षष्ठीमहात्म्नःमहात्म्नोःमहात्म्नाम्
सप्तमीमहात्म्नि / महात्मनिमहात्म्नोःमहात्मसु
सम्बोधनहे महात्मन्हे महात्मानौहे महात्मानः

अर्थ: महाशय, महामनस्क, उदारचेता, महोदय,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें