🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:39:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

महाभारत (नपुंसकलिङ्ग)

प्रसिद्ध महाकाव्य जिसमें धृतराष्ट्र और पांडु के पुत्रों की प्रतिद्वन्द्विता और संघर्ष का वर्णन हैं (इसमें अठारह पर्व या अध्याय हैं, कहा जात…

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहाभारतम्महाभारतेमहाभारतानि
द्वितीयामहाभारतम्महाभारतेमहाभारतानि
तृतीयामहाभारतेनमहाभारताभ्याम्महाभारतैः
चतुर्थीमहाभारतायमहाभारताभ्याम्महाभारतेभ्यः
पञ्चमीमहाभारतात् / महाभारताद्महाभारताभ्याम्महाभारतेभ्यः
षष्ठीमहाभारतस्यमहाभारतयोःमहाभारतानाम्
सप्तमीमहाभारतेमहाभारतयोःमहाभारतेषु
सम्बोधनहे महाभारतहे महाभारतेहे महाभारतानि

अर्थ: प्रसिद्ध महाकाव्य जिसमें धृतराष्ट्र और पांडु के पुत्रों की प्रतिद्वन्द्विता और संघर्ष का वर्णन हैं (इसमें अठारह पर्व या अध्याय हैं, कहा जाता हैं कि इसकी रचना व्यास ने की, तु.‘भारत’ शब्द की भी)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

महाभारत (पुंलिङ्ग)

प्रसिद्ध महाकाव्य जिसमें धृतराष्ट्र और पांडु के पुत्रों की प्रतिद्वन्द्विता और संघर्ष का वर्णन हैं (इसमें अठारह पर्व या अध्याय हैं, कहा जात…

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहाभारतःमहाभारतौमहाभारताः
द्वितीयामहाभारतम्महाभारतौमहाभारतान्
तृतीयामहाभारतेनमहाभारताभ्याम्महाभारतैः
चतुर्थीमहाभारतायमहाभारताभ्याम्महाभारतेभ्यः
पञ्चमीमहाभारतात् / महाभारताद्महाभारताभ्याम्महाभारतेभ्यः
षष्ठीमहाभारतस्यमहाभारतयोःमहाभारतानाम्
सप्तमीमहाभारतेमहाभारतयोःमहाभारतेषु
सम्बोधनहे महाभारतहे महाभारतौहे महाभारताः

अर्थ: प्रसिद्ध महाकाव्य जिसमें धृतराष्ट्र और पांडु के पुत्रों की प्रतिद्वन्द्विता और संघर्ष का वर्णन हैं (इसमें अठारह पर्व या अध्याय हैं, कहा जाता हैं कि इसकी रचना व्यास ने की, तु.‘भारत’ शब्द की भी)
English: or n. (with or scil. आहव, युद्ध or any word signifying ‘battle’) the gr° war of the Bharatas, MBh.; Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें