🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:39:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

महिमा (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहिमामहिमेमहिमाः
द्वितीयामहिमाम्महिमेमहिमाः
तृतीयामहिमयामहिमाभ्याम्महिमाभिः
चतुर्थीमहिमायैमहिमाभ्याम्महिमाभ्यः
पञ्चमीमहिमायाःमहिमाभ्याम्महिमाभ्यः
षष्ठीमहिमायाःमहिमयोःमहिमानाम्
सप्तमीमहिमायाम्महिमयोःमहिमासु
सम्बोधनहे महिमेहे महिमेहे महिमाः

अर्थ: —
English: = महिम॑न्, greatness &c., R.

📚 अमरकोश में:
• विभूति, भूति और ऐश्वर्य (१.१.४४) — पर्याय: विभूति, भूति, ऐश्वर्य, अणिमा, गरिमा, लघिमा
• भग (३.३.३२) — पर्याय: ऐश्वर्य, इच्छा, वीर्य, प्रयत्न, सूर्य, यश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

महिमन् (पुंलिङ्ग)

टिलोपः बड़प्पन (आलं से भी)

🔎 आपका लिखा रूप महिमा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहिमामहिमानौमहिमानः
द्वितीयामहिमानम्महिमानौमहिम्नः
तृतीयामहिम्नामहिमभ्याम्महिमभिः
चतुर्थीमहिम्नेमहिमभ्याम्महिमभ्यः
पञ्चमीमहिम्नःमहिमभ्याम्महिमभ्यः
षष्ठीमहिम्नःमहिम्नोःमहिम्नाम्
सप्तमीमहिम्नि / महिमनिमहिम्नोःमहिमसु
सम्बोधनहे महिमन्हे महिमानौहे महिमानः

अर्थ: टिलोपः बड़प्पन (आलं से भी)
संस्कृत: सिद्धिः · पर्याय: अणिमन्, गरिमन्, लघिमन्, प्राप्ति, प्राकाम्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें