🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:11:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

माक्षिक (पुंलिङ्ग)

मक्षिकाभिः संभृत्यः कृतम्- अण् पक्षे नि.दीर्घः मधुमक्खियों से उत्पन्न या प्राप्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामाक्षिकःमाक्षिकौमाक्षिकाः
द्वितीयामाक्षिकम्माक्षिकौमाक्षिकान्
तृतीयामाक्षिकेणमाक्षिकाभ्याम्माक्षिकैः
चतुर्थीमाक्षिकायमाक्षिकाभ्याम्माक्षिकेभ्यः
पञ्चमीमाक्षिकात् / माक्षिकाद्माक्षिकाभ्याम्माक्षिकेभ्यः
षष्ठीमाक्षिकस्यमाक्षिकयोःमाक्षिकाणाम्
सप्तमीमाक्षिकेमाक्षिकयोःमाक्षिकेषु
सम्बोधनहे माक्षिकहे माक्षिकौहे माक्षिकाः

अर्थ: मक्षिकाभिः संभृत्यः कृतम्- अण् पक्षे नि.दीर्घः मधुमक्खियों से उत्पन्न या प्राप्त
संस्कृत: पर्याय: मकरन्द, पुष्परस, मधु, क्षौद्र

📚 अमरकोश में:
• शहद (२.९.१०७) — पर्याय: मधु, क्षौद्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

माक्षिक (नपुंसकलिङ्ग)

मक्षिकाभिः संभृत्यः कृतम्- अण् पक्षे नि.दीर्घः मधुमक्खियों से उत्पन्न या प्राप्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामाक्षिकम्माक्षिकेमाक्षिकाणि
द्वितीयामाक्षिकम्माक्षिकेमाक्षिकाणि
तृतीयामाक्षिकेणमाक्षिकाभ्याम्माक्षिकैः
चतुर्थीमाक्षिकायमाक्षिकाभ्याम्माक्षिकेभ्यः
पञ्चमीमाक्षिकात् / माक्षिकाद्माक्षिकाभ्याम्माक्षिकेभ्यः
षष्ठीमाक्षिकस्यमाक्षिकयोःमाक्षिकाणाम्
सप्तमीमाक्षिकेमाक्षिकयोःमाक्षिकेषु
सम्बोधनहे माक्षिकहे माक्षिकेहे माक्षिकाणि

अर्थ: मक्षिकाभिः संभृत्यः कृतम्- अण् पक्षे नि.दीर्घः मधुमक्खियों से उत्पन्न या प्राप्त
संस्कृत: पर्याय: मकरन्द, पुष्परस, मधु, क्षौद्र

📚 अमरकोश में:
• शहद (२.९.१०७) — पर्याय: मधु, क्षौद्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬